Trong quá trình vận hành, máy biến áp có thể xuất hiện tình trạng rò rỉ dầu tại các vị trí lắp ghép hoặc phụ kiện. Đây là dấu hiệu cần được lưu ý vì dầu có vai trò quan trọng đối với khả năng cách điện và làm mát của thiết bị. Bài viết sẽ phân tích nguyên nhân thường gặp và hướng khắc phục phù hợp.

1. Rò rỉ dầu máy biến áp là gì?

Rò rỉ dầu máy biến áp là hiện tượng dầu cách điện thoát ra ngoài qua điểm không còn kín của hệ thống chứa dầu, thường tại gioăng, mặt bích, van, vị trí làm kín quanh sứ xuyên, đầu nối két tản nhiệt hoặc mối hàn trên thùng máy. Hiện tượng có thể biểu hiện từ vết dầu ẩm, dầu rịn đến nhỏ giọt hoặc chảy thành dòng.

Ngoài việc làm thất thoát dầu, điểm rò còn có thể tạo điều kiện để không khí và hơi ẩm xâm nhập vào bên trong máy. Vì vậy, việc đánh giá cần dựa trên dấu vết dầu thực tế kết hợp với mức dầu, nhiệt độ và các chỉ báo vận hành, không chỉ dựa vào một lần quan sát đồng hồ mức dầu.

Máy biến áp rò rỉ dầu

2. Nguyên nhân máy biến áp bị rò rỉ dầu

Rò rỉ dầu không xuất hiện ngẫu nhiên. Phần lớn trường hợp bắt đầu từ sự xuống cấp của chi tiết làm kín hoặc hư hỏng tại thiết bị. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp lựa chọn cách xử lý phù hợp và hạn chế tình trạng tái diễn.

Các nguyên nhân thường gặp gồm: gioăng lão hóa, mối ghép mất độ kín, phụ kiện hư hỏng, thùng dầu bị nứt, áp suất bất thường và ảnh hưởng từ quá trình vận chuyển hoặc lắp đặt

2.1. Gioăng làm kín bị lão hóa

Gioăng làm kín có thể chai cứng, nứt hoặc co ngót sau thời gian vận hành. Nhiệt độ thay đổi và tiếp xúc lâu dài với dầu làm vật liệu mất đàn hồi. Nguyên nhân này thường xuất hiện tại nắp thùng, mặt bích và van.

2.2. Mối ghép và bu lông mất độ kín

Bu lông siết không đều khiến lực ép lên gioăng bị phân bố không đồng đều. Rung động kéo dài hoặc mặt bích cong vênh làm mối ghép mất độ kín. Không nên tự siết thêm bu lông khi máy còn đang vận hành.

2.3. Van và phụ kiện bị hư hỏng

Van dầu, đồng hồ, đầu nối và sứ xuyên đều có bộ phận làm kín. Phớt hỏng, ren lỗi hoặc thân phụ kiện nứt có thể làm dầu rịn ra ngoài. Vị trí này cần được kiểm tra riêng, không chỉ quan sát thân thùng.

2.4. Thùng dầu hoặc két tản nhiệt bị nứt

Thùng dầu, két tản nhiệt hoặc mối hàn có thể bị nứt. Ăn mòn, va đập và lớp sơn bảo vệ xuống cấp là các yếu tố phổ biến. Vết nứt nhỏ thường rõ hơn khi nhiệt độ dầu tăng.

2.5. Áp suất vận hành bất thường

Nhiệt độ vận hành làm dầu giãn nở và áp suất trong máy thay đổi. Nếu thông hơi, hút ẩm hoặc bình dầu phụ gặp vấn đề, áp lực có thể tăng. Áp lực này thường làm lộ những điểm làm kín đã suy yếu. Châm dầu sai mức cũng có thể làm tình trạng rò nặng hơn.

2.6. Ảnh hưởng từ vận chuyển hoặc lắp đặt

Rung xóc khi vận chuyển có thể làm dịch chuyển mối ghép và phụ kiện. Cáp hoặc thanh dẫn kéo căng sứ xuyên cũng tạo thêm lực cơ học. Ít gặp hơn, sự cố bên trong máy có thể làm áp suất tăng nhanh. Trường hợp này thường kèm cảnh báo, nhiệt độ cao hoặc tiếng động lạ.

3. Dấu hiệu nhận biết máy biến áp bị rò rỉ dầu

Dấu hiệu rõ nhất là vết dầu mới xuất hiện trên thiết bị. Tuy nhiên, một dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để kết luận có rò rỉ. Cần đối chiếu với điều kiện vận hành và lịch sử bảo trì.

• Vết dầu ẩm hoặc dầu rịn quanh mặt bích và van.
• Vết dầu cũng có thể xuất hiện quanh sứ xuyên hoặc két tản nhiệt.
• Bụi bám thành vệt đen và ẩm tại các mối ghép.
• Dầu nhỏ giọt hoặc đọng lại trên bệ máy, nền trạm.
• Xuất hiện mùi dầu bất thường quanh khu vực đặt máy.
• Mức dầu giảm bất thường trong cùng điều kiện nhiệt độ.
• Với máy có đồng hồ áp suất, kim chỉ 0 kéo dài cần được kiểm tra.
• Có cảnh báo mức dầu thấp hoặc cảnh báo liên quan từ thiết bị bảo vệ.

Cũng cần phân biệt với nước mưa, dầu hoặc mỡ còn sót lại sau bảo trì. Vết dầu nhìn thấy có thể nằm thấp hơn điểm rò thực tế.

4. Rò rỉ dầu máy biến áp có nguy hiểm không?

Không phải mọi vết dầu đều là tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, mọi dấu hiệu rò rỉ đều cần được ghi nhận và đánh giá. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tốc độ rò, lượng dầu mất và vị trí rò.

• Khi lượng dầu giảm đáng kể, khả năng làm mát và cách điện có thể bị ảnh hưởng.
• Điểm mất kín có thể tạo điều kiện cho không khí và hơi ẩm xâm nhập.
• Dầu tràn ra nền gây trơn trượt và có thể ảnh hưởng đến môi trường.
• Nguy cơ cháy tăng nếu dầu tiếp xúc với nguồn nhiệt hoặc hồ quang.
• Rò rỉ kéo dài có thể dẫn đến dừng máy ngoài kế hoạch.

Vì vậy, không nên tự kết luận vết rò nhỏ là an toàn. Khi phát hiện rò dầu, hãy báo cho người phụ trách vận hành trạm hoặc bộ phận kỹ thuật của đơn vị. Họ sẽ kiểm tra tình trạng thực tế. Sau đó, họ sẽ quyết định máy có thể tiếp tục vận hành hay không. Nếu cần, máy sẽ được giảm tải hoặc tạm ngừng để xử lý.

5. Phát hiện máy biến áp bị rò rỉ dầu cần làm gì?

Không tự xử lý điểm rò khi máy vẫn đang vận hành. Việc đầu tiên là giữ an toàn cho người xung quanh.

• Không chạm vào vỏ máy, van dầu, sứ xuyên hoặc dây dẫn.
• Giữ người và vật dễ cháy ra khỏi khu vực có dầu rò.
• Đặt biển cảnh báo nếu dầu chảy ra lối đi.
• Chụp ảnh vị trí rò và ghi lại thời điểm phát hiện.
• Nếu có thể, ghi lại mức dầu, nhiệt độ và cảnh báo đang hiển thị.
• Báo ngay cho người phụ trách vận hành trạm hoặc bộ phận kỹ thuật.

Không tự siết bu lông, mở van, châm dầu hoặc dùng keo bịt rò. Các thao tác này có thể làm tình trạng rò nặng hơn.

Nếu dầu chảy nhanh, có mùi khét hoặc xuất hiện khói, cần báo khẩn cấp. Không tiếp cận máy để kiểm tra bằng tay.

6. Khi nào cần xử lý khẩn cấp?

Cần báo ngay cho bộ phận vận hành hoặc kỹ thuật khi có các dấu hiệu sau:

• Dầu chảy nhanh, chảy thành dòng hoặc phun ra ngoài.
• Mức dầu giảm nhanh hoặc có cảnh báo mức dầu thấp.
• Cảnh báo áp suất hoặc nhiệt độ xuất hiện cùng dấu hiệu rò dầu.
• Có khói, mùi khét hoặc tiếng động lạ.
• Sứ xuyên bị nứt hoặc két tản nhiệt bị hư hỏng rõ rệt.
• Thùng dầu bị biến dạng và có dầu chảy ra ngoài.
• Dầu chảy gần tủ điện, nguồn nhiệt hoặc khu vực có nguy cơ cháy.

Không chạm vào thiết bị, van dầu hoặc sứ xuyên. Giữ người tránh xa khu vực có dầu rò. Không tự mở tủ điện, mở van hoặc thao tác với thiết bị bảo vệ.

Nhanh chóng báo cho bộ phận vận hành trạm hoặc kỹ thuật. Việc ngừng máy phải thực hiện theo quy trình của đơn vị.

Bảo trì máy biến áp