Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu mở rộng lưới truyền tải đến năm 2030. Việc xây mới và cải tạo trạm 220 kV, 500 kV làm tăng nhu cầu về máy biến áp. Đây là cơ hội cho các doanh nghiệp chế tạo thiết bị điện trong nước.

Nghị định 344/2026/NĐ-CP tạo cơ sở xây dựng các danh mục thiết bị điện sản xuất trong nước. Để tham gia các dự án truyền tải, doanh nghiệp cần làm chủ thiết kế, chế tạo và thử nghiệm. Đơn hàng ổn định cũng giúp doanh nghiệp chủ động đầu tư dây chuyền và phát triển sản phẩm mới.

Chính sách phát triển ngành chế tạo thiết bị điện trong nước

Nghị định 344/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 20/10/2026. Điều 4 giao Bộ Công Thương trình Thủ tướng Chính phủ ban hành hai danh mục. Danh mục thứ nhất dành cho thiết bị quan trọng đối với an ninh năng lượng. Một số công đoạn sản xuất và cung cấp nhóm thiết bị này phải thực hiện trong nước. Danh mục thứ hai gồm thiết bị được khuyến khích sản xuất và cung ứng trong nước.

Cục Công nghiệp đã khảo sát thực tế tại một doanh nghiệp chế tạo thiết bị điện. Đoàn công tác đánh giá mức độ làm chủ công nghệ và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Kết quả khảo sát là một căn cứ để tham mưu xây dựng các danh mục.

Điều 10 quy định hỗ trợ thử nghiệm khi nghiên cứu, phát triển thiết bị thuộc danh mục quan trọng. Mức hỗ trợ bằng 50% kinh phí sử dụng phòng thí nghiệm hoặc phòng thử nghiệm của Nhà nước.

Máy biến áp 500 kV chế tạo trong nước trên lưới truyền tải

Ngày 14/12/2025, tổ máy biến áp AT2 được đóng điện tại Trạm biến áp 500 kV Hòa Bình. Tổ máy do doanh nghiệp Việt Nam thiết kế, chế tạo theo cấu hình 3 × 300 MVA. Đây là sản phẩm của một dự án khoa học và công nghệ cấp quốc gia. Trước đó, các đơn vị hoàn tất lắp đặt, thí nghiệm và hiệu chỉnh tổ máy ngày 8/12/2025.

Tổ AT2 mới thay máy 450 MVA, nâng tổng công suất trạm từ 900 MVA lên 1.350 MVA. Ngày 29/4/2026, máy AT1 mới được đóng điện, đưa công suất toàn trạm lên 1.800 MVA.

Trước khi nâng cấp, các máy biến áp tại trạm có thời điểm quá tải. Công suất bổ sung giúp tăng khả năng truyền tải điện từ các nhà máy thủy điện Tây Bắc. Dự án cũng góp phần bảo đảm cấp điện cho miền Bắc khi phụ tải tăng cao.

Nhu cầu thiết bị cho lưới điện 220 kV và 500 kV

Giai đoạn 2025–2030, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh nêu quy mô xây mới và cải tạo trạm truyền tải. Ở cấp 220 kV, quy mô xây mới là 105.565 MVA và cải tạo là 17.509 MVA. Cấp 500 kV có quy mô tương ứng là 102.900 MVA xây mới và 23.250 MVA cải tạo.

Số lượng thiết bị cần lắp phụ thuộc vào thiết kế và từng giai đoạn đầu tư. Trạm biến áp 220 kV Gò Công được đóng điện ngày 31/3/2026. Giai đoạn đầu, trạm lắp một máy biến áp 250 MVA và thiết bị cho bốn ngăn lộ 220 kV. Thiết kế cũng dành vị trí lắp thêm hai máy biến áp cho các giai đoạn sau.

Các dự án cải tạo có nhu cầu khác nhau tùy hạng mục thay thế hoặc bổ sung. Tại Trạm biến áp 220 kV Tuyên Quang, dự án thay máy 125 MVA bằng máy 250 MVA. Dự án còn thay một số thiết bị ngăn lộ 110 kV và thiết bị trung áp.

Những khâu cần làm chủ khi chế tạo thiết bị điện cao áp

Thiết kế máy biến áp cao áp bắt đầu từ cấp điện áp, công suất và điều kiện vận hành. Với máy biến áp dầu, kỹ sư tính toán hệ thống cách điện và chọn phương án làm mát. IEC 60076-2 quy định giới hạn độ tăng nhiệt đối với máy biến áp ngâm chất lỏng. IEC 60076-3 quy định yêu cầu cách điện đối với từng cuộn dây và đầu cực tương ứng.

Lõi thép, dây quấn và vật liệu cách điện phải đáp ứng các yêu cầu trong thiết kế. Ruột máy được sấy để giảm độ ẩm của vật liệu cách điện trước khi nạp dầu. Cục Công nghiệp ghi nhận doanh nghiệp được khảo sát vẫn phải nhập khẩu một số vật tư đặc chủng.

Trước khi xuất xưởng, máy biến áp được thử nghiệm theo tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật. Các phép thử điện môi giúp đánh giá hệ thống cách điện ở mức điện áp quy định. Khi ngắn mạch ngoài máy, dòng điện qua dây quấn có thể tăng mạnh và tạo lực điện động lớn. IEC 60076-5 mô tả phép thử đặc biệt để đánh giá khả năng chịu lực này. Doanh nghiệp được khảo sát vẫn thực hiện phép thử chịu ngắn mạch ở nước ngoài.

Những khâu cần làm chủ khi chế tạo thiết bị điện cao áp

Thiết kế máy biến áp cao áp bắt đầu từ cấp điện áp, công suất và điều kiện vận hành. Với máy biến áp dầu, kỹ sư tính toán hệ thống cách điện và chọn phương án làm mát. IEC 60076-2 quy định giới hạn độ tăng nhiệt đối với máy biến áp ngâm chất lỏng. IEC 60076-3 quy định yêu cầu cách điện đối với từng cuộn dây và đầu cực tương ứng.

Lõi thép, dây quấn và vật liệu cách điện phải đáp ứng các yêu cầu trong thiết kế. Ruột máy được sấy để giảm độ ẩm của vật liệu cách điện trước khi nạp dầu. Cục Công nghiệp ghi nhận doanh nghiệp được khảo sát vẫn phải nhập khẩu một số vật tư đặc chủng.

Trước khi xuất xưởng, máy biến áp được thử nghiệm theo tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật. Các phép thử điện môi giúp đánh giá hệ thống cách điện ở mức điện áp quy định. Khi ngắn mạch ngoài máy, dòng điện qua dây quấn có thể tăng mạnh và tạo lực điện động lớn. IEC 60076-5 mô tả phép thử đặc biệt để đánh giá khả năng chịu lực này. Doanh nghiệp được khảo sát vẫn thực hiện phép thử chịu ngắn mạch ở nước ngoài.