Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Nguyệt dành nhiều năm gắn bó với ngành chế tạo máy biến áp. Bà đảm nhiệm thiết kế phần điện trong công trình máy biến áp 500 kV đầu tiên Đông Nam Á. Công trình do EEMC thực hiện, hoàn thành năm 2010 và được đưa vào vận hành năm 2011. Thành công này đưa Việt Nam vào nhóm 12 nước chế tạo được máy biến áp 500 kV khi đó. Đằng sau dấu mốc ấy là nhiều năm nghiên cứu, từ thiết bị 110 kV đến 220 kV.

Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Nguyệt là ai?

Nguyễn Thị Nguyệt sinh năm 1950 tại Quỳnh Lương, Quỳnh Lưu, Nghệ An. Năm 1975, bà tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội và về công tác tại Đông Anh. Bà làm việc tại Phòng Thiết kế, Nhà máy Sửa chữa Thiết bị điện Đông Anh. Đơn vị này là tiền thân của Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh (EEMC). Tại đây, bà theo đuổi nghiên cứu và thiết kế máy biến áp phục vụ ngành điện Việt Nam.

Năm 2006, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Danh hiệu ghi nhận những đóng góp trong nghiên cứu, chế tạo máy biến áp 110 kV và 220 kV. Bà cũng trực tiếp tham gia sửa chữa thiết bị, tích lũy kinh nghiệm từ công việc thực tế. Sau khi nghỉ hưu, bà tiếp tục được EEMC mời tham gia công việc chuyên môn. Với bà, mục tiêu nghiên cứu là phát triển thiết bị trong nước, từng bước giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Dấu ấn Nguyễn Thị Nguyệt với máy biến áp 110 kV và 220 kV

Năm 1993, EEMC chế tạo thành công máy biến áp 110 kV, công suất 25 MVA. Nguyễn Thị Nguyệt là kỹ sư thiết kế chính tham gia công trình này. Đây là máy biến áp 110 kV đầu tiên được chế tạo tại Việt Nam. Theo hồi ức của bà, máy được đóng điện lần đầu năm 1995 tại trạm Vĩnh Yên. Việc đưa máy vào vận hành đánh dấu bước chuyển từ nghiên cứu sang ứng dụng thực tế.

Năm 2003, EEMC tiếp tục chế tạo thành công máy biến áp 220 kV, công suất 125 MVA. Bà Nguyệt phụ trách thiết kế chính phần điện, còn kỹ sư Nguyễn Đình Đoàn đảm nhiệm phần cơ. Máy được đóng điện ngày 30/12/2003 tại Trạm biến áp 220 kV Sóc Sơn, Hà Nội. Thành quả này là nỗ lực chung của đội ngũ thiết kế, kỹ thuật và công nhân nhà máy.

Hai công trình giúp ngành điện từng bước chủ động nguồn thiết bị, đồng thời giảm phụ thuộc nhập khẩu. Những máy tiếp theo được sản xuất và đưa vào vận hành tại nhiều địa phương. Kinh nghiệm tích lũy cũng tạo nền tảng để bà Nguyệt cùng đồng nghiệp nghiên cứu máy 500 kV.

Hành trình chế tạo máy biến áp 500 kV đầu tiên Đông Nam Á

Năm 2005, Nguyễn Thị Nguyệt tham gia sửa chữa máy biến áp 500 kV tại Nhà máy Thủy điện Ialy. Thành công này thúc đẩy bà theo đuổi mục tiêu thiết kế, chế tạo máy biến áp 500 kV. Tuy nhiên, kinh nghiệm với máy 110 kV và 220 kV chưa đủ để giải quyết mọi thách thức. Theo bà, cấp điện áp 500 kV đặt ra những yêu cầu khác biệt về công nghệ và kết cấu.

Trong dự án của EEMC, bà Nguyệt đảm nhiệm thiết kế chính phần điện. Bà cùng đồng nghiệp kết hợp kinh nghiệm tích lũy với nghiên cứu kỹ thuật từ các nước tiên tiến. Bà Nguyệt cho biết đã vẽ 750 bản, chưa kể các bản vẽ chi tiết máy. Công việc thiết kế đi cùng quá trình thử nghiệm để từng bước hoàn thiện sản phẩm.

Theo EVN, quá trình triển khai kéo dài gần ba năm, với hàng trăm thử nghiệm. Bà Nguyệt từng trải qua những thời điểm hoài nghi, nhưng vẫn cùng tập thể EEMC tiếp tục công việc. Ngày 7/10/2010, tổ máy đầu tiên của công trình hoàn thành tại Đông Anh, Hà Nội.

Dấu mốc đưa Việt Nam vào nhóm 12 nước chế tạo máy biến áp 500 kV

Việt Nam trở thành nước đầu tiên Đông Nam Á chế tạo được máy biến áp 500 kV. Theo EVN, năm 2010, Việt Nam thuộc nhóm 12 nước trên thế giới chế tạo được thiết bị này. Thành tựu này thể hiện năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo thiết bị siêu cao áp. Đây là kết quả của tập thể EEMC, trong đó Nguyễn Thị Nguyệt phụ trách thiết kế phần điện.

Ngày 22/11/2011, thiết bị được đóng điện tại Trạm biến áp 500 kV Nho Quan, Ninh Bình. Máy có công suất 450 MVA, thuộc nhóm máy biến áp dầu phục vụ hệ thống truyền tải. Việc đưa máy vào vận hành là bước kiểm chứng thiết kế trong điều kiện làm việc thực tế. Theo thông tin EVN công bố tháng 9/2012, máy vận hành ổn định tại Nho Quan. Kết quả này khẳng định khả năng đưa sản phẩm nghiên cứu của kỹ sư Việt Nam vào lưới điện.

Ý nghĩa của thành tựu chế tạo máy biến áp 500 kV tại Việt Nam

Công trình máy biến áp 500 kV mở thêm nguồn cung thiết bị truyền tải do Việt Nam chế tạo. Ngành điện có thêm lựa chọn trong nước, từng bước giảm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu. Theo Báo Công Thương, thiết bị khi đó có chi phí thấp hơn máy nhập khẩu cùng loại từ G7. Đây là cơ sở để tiếp tục phát triển sản xuất máy biến áp 500 kV trong nước.

Đến năm 2015, EEMC cho biết đã chế tạo hai máy biến áp 500 kV lắp đặt trong nước. Điều đó cho thấy công trình đầu tiên đã mở đường cho các sản phẩm tiếp theo. Quá trình chế tạo cũng giúp đội ngũ kỹ sư tích lũy kinh nghiệm về thiết kế và thử nghiệm. Năng lực ấy tạo nền tảng để nghiên cứu các thiết bị truyền tải có yêu cầu cao hơn.

Công trình cho thấy tầm quan trọng của đầu tư nghiên cứu và đào tạo kỹ sư. Những nền tảng này cũng cần thiết trong sản xuất thiết bị phân phối, gồm máy biến áp khô. Mỗi sản phẩm vẫn phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và điều kiện vận hành riêng.

Nguyễn Thị Nguyệt và cảm hứng dành cho thế hệ kỹ sư trẻ

Nguyễn Thị Nguyệt gắn công việc nghiên cứu với nhu cầu thực tế của nhà máy và người lao động. Theo chia sẻ của bà, lời công nhân mong có sản phẩm mới đã khiến bà trăn trở. Từ đó, bà theo đuổi những ý tưởng giúp nhà máy có thêm việc làm.

Bà từng chia sẻ rằng thành công trong khoa học dành cho người có ý chí và đam mê. Thành công của bà thể hiện vai trò của phụ nữ trong nghiên cứu kỹ thuật. Với kỹ sư trẻ, bài học là học hỏi liên tục và kiểm chứng ý tưởng bằng thực nghiệm.

Đối với các nhà sản xuất như MBT, câu chuyện gợi ra bài học về đầu tư cho con người. Năng lực kỹ thuật cần được bồi đắp qua đào tạo, hợp tác và công việc thực tế. Cống hiến của bà nhắc người làm kỹ thuật giữ trách nhiệm với chất lượng từng sản phẩm.