Vai trò của máy biến áp trong ngành AI Data Center

AI data center đang phát triển để đáp ứng nhu cầu huấn luyện và vận hành các mô hình AI. Việc mở rộng các cụm máy chủ công suất lớn kéo theo yêu cầu về hạ tầng cấp điện. Trong quá trình này, máy biến áp là một thành phần quan trọng của hệ thống phân phối điện. Thiết bị chuyển đổi điện áp để phục vụ các nhánh phụ tải trong data center. Việc lựa chọn cần xét công suất, tổn hao, điều kiện vận hành và kế hoạch mở rộng.

AI làm tăng nhu cầu tính toán và phát triển data center như thế nào?

AI tạo nhu cầu tính toán ở cả giai đoạn huấn luyện lẫn vận hành mô hình. Trong huấn luyện, hệ thống xử lý dữ liệu để điều chỉnh các tham số của mô hình. Khi vận hành, mô hình xử lý dữ liệu đầu vào để tạo kết quả cho người dùng. Tác vụ phức tạp và lượng yêu cầu lớn thường đòi hỏi nhiều tài nguyên tính toán hơn. Điều này thúc đẩy đầu tư vào máy chủ, lưu trữ và mạng cho AI data center.

Theo IEA, tổng điện năng tiêu thụ của nhóm data center tập trung vào AI tăng 50% năm 2025. Đây là mức tăng trên toàn cầu so với năm 2024. Doanh nghiệp có thể xây mới, nâng cấp cơ sở hiện hữu hoặc thuê dịch vụ hạ tầng. Lựa chọn phụ thuộc vào tác vụ AI và năng lực đáp ứng của từng cơ sở. Với dự án xây mới hoặc mở rộng, hệ thống điện cần đáp ứng phụ tải dự kiến. Công suất máy biến áp cần xét phụ tải đồng thời lớn nhất của nhánh và điều kiện vận hành.

may-chu-ai-trong-he-thong-trung-tam-du-lieu

Máy chủ AI trong hệ thống trung tâm dữ liệu

Các cụm máy chủ AI làm thay đổi nhu cầu điện và làm mát ra sao?

Trong AI data center, các cụm máy chủ mật độ cao tập trung công suất lớn vào diện tích nhỏ. Số lượng GPU và cấu hình máy chủ ảnh hưởng đến công suất cần cấp cho từng tủ rack. Phụ tải còn thay đổi theo tác vụ và mức sử dụng thiết bị. Vì vậy, thiết kế cần đánh giá công suất cực đại và biến động phụ tải của cụm máy chủ. Trước khi bổ sung máy chủ, cần kiểm tra khả năng đáp ứng của hệ thống phân phối điện.

Máy chủ tiêu thụ điện đồng thời tỏa nhiệt, nên hệ thống làm mát phải đáp ứng tương ứng. Các phương án gồm làm mát bằng không khí, chất lỏng hoặc kết hợp, tùy cấu hình thiết bị. Lựa chọn cần xét mật độ công suất, yêu cầu của nhà sản xuất và hạ tầng hiện hữu. Quạt, bơm và thiết bị làm lạnh cũng tạo thêm phụ tải điện. Khi tính phụ tải máy biến áp, sử dụng công suất điện đầu vào của các thiết bị làm mát. Chỉ tính các thiết bị thuộc nhánh cấp điện của máy biến áp đang xét. Thiết kế tủ điện trạm điện cũng cần phù hợp với cách phân chia các nhánh phụ tải.

Máy biến áp đóng vai trò gì trong hệ thống điện của AI data center?

Trong AI data center, máy biến áp chuyển đổi điện áp cho hệ thống phân phối điện nội bộ. Với cấu hình trung thế điển hình, thiết bị hạ điện áp trước khi cấp vào tủ điện tổng. Tủ này phân phối điện đến đầu vào UPS, hệ thống làm mát và phụ tải phụ trợ. Mỗi nhánh được bố trí theo sơ đồ đơn tuyến và yêu cầu vận hành của dự án. UPS và nguồn dự phòng hỗ trợ duy trì cấp điện khi nguồn chính gián đoạn.

Công suất máy biến áp góp phần xác định khả năng cấp điện cho các cụm máy chủ AI. Trở kháng của máy ảnh hưởng đến dòng ngắn mạch và việc phối hợp thiết bị bảo vệ. Với vị trí trong nhà, máy biến áp khô có thể được xem xét theo yêu cầu dự án. Không gian bố trí cần bảo đảm thông gió và thuận tiện cho kiểm tra, bảo trì.

may-bien-ap-kho-cho-trung-tam-du-lieu

Máy biến áp khô cho trung tâm dữ liệu

Phụ tải AI đặt ra yêu cầu gì đối với máy biến áp?

Phụ tải trong AI data center có thể biến động nhanh theo tác vụ và mức sử dụng máy chủ. Vì vậy, cần đánh giá công suất cực đại và diễn biến tải tại nhánh máy biến áp. Việc chọn công suất kVA cần xét phụ tải đồng thời lớn nhất và hệ số công suất của nhánh. Với nhánh cấp UPS, tính theo nhu cầu đầu vào lớn nhất trong chế độ vận hành dự kiến. Phụ tải máy chủ được tính một lần thông qua nhu cầu đầu vào UPS. Bảng phụ tải cần xác định rõ các thiết bị dùng chung máy biến áp.

Ngoài công suất, thiết kế cần đánh giá sóng hài và giới hạn nhiệt của máy biến áp. Thiết bị điện tử công suất có thể tạo dòng sóng hài, tùy cấu hình và chế độ vận hành. Mức sóng hài cần được xác định tại nhánh máy biến áp đang xét. Nhiệt độ môi trường, thông gió và tải kéo dài cũng ảnh hưởng đến khả năng tải. Với máy biến áp dầu, cần xác nhận giới hạn nhiệt theo phụ tải và nhiệt độ môi trường. Giám sát nhiệt độ giúp phát hiện sớm bất thường trong quá trình vận hành.

thu-nghiem-may-bien-ap

Thử nghiệm máy biến áp

Vì sao cần kiểm soát tổn hao máy biến áp trong AI data center?

AI data center cần duy trì hạ tầng cấp điện liên tục để phục vụ các cụm máy chủ. Vì vậy, tổn hao máy biến áp làm tăng điện năng tiêu thụ và chi phí vận hành. Tổn hao không tải xuất hiện khi máy được đóng điện, kể cả khi chưa cấp tải. Tổn hao có tải tăng theo dòng điện và tạo thêm nhiệt trong máy. Ví dụ, 1 kW tổn hao duy trì liên tục tương đương 8.760 kWh trong 365 ngày.

Việc so sánh máy biến áp cần dựa trên mức tải và thời gian vận hành dự kiến. Với máy biến áp dầu 3 pha, cần kiểm tra cả tổn hao không tải và tổn hao có tải. Cần đối chiếu điều kiện thử nghiệm và nhiệt độ tham chiếu khi so sánh thông số. Máy dự phòng đang đóng điện cũng cần được tính vào điện năng tổn hao của hệ thống. Nhiệt do tổn hao cần được xét khi thiết kế giải pháp tản nhiệt tại vị trí lắp đặt. Đánh giá này giúp cân đối chi phí đầu tư với chi phí vận hành dài hạn. Trong hồ sơ kỹ thuật, MBT xác định công suất và giới hạn tổn hao theo yêu cầu dự án.